nitorel

Okunup unutulan yazılar değil, bir müfredat.

Kişisel bilgi yönetimini dizi dizi anlatan, kaynağını gösteren, Türkiye’deki gerçek ihtiyaçlardan yola çıkan yazılar. PARA’dan Zettelkasten’e, unutma eğrisinden e-Devlet belgelerine.

Yazı
40
Dizi
6
Okuma
2 saat
Kaynak
106
Nereden başlamalı?
Yazı dizileri

Tek tek yazılar değil, sıralı diziler.

Her dizi kısa bir ders gibi: baştan sona okunacak şekilde sıralandı, her bölüm kaynaklarını gösteriyor. Nereden başlayacağını bilmiyorsan PARA dizisiyle başla.

Tüm yazılar

Ara, süz, bağlantıyı bul.

Diziye, seviyeye ya da etikete göre daralt. Her satırda okuma süresi ve kaç kaynağa dayandığı yazıyor.

40 yazı · 132 dk

  1. 01PARA5 dkbaşlangıç4 kaynakPARA Nedir? Eyleme Göre Düzenlemenin MantığıPARA, notları konuya göre değil, eyleme ne kadar yakın olduklarına göre dört kutuya ayırır: Projeler, Alanlar, Kaynaklar, Arşiv. Yöntemin mantığı, kökeni ve en sık yapılan yanlış okuma.
  2. 02PARA4 dkbaşlangıç3 kaynakPARA'yı 90 Dakikada KurmakTek oturumda, mevcut dağınıklığı silmeden PARA kurmak: proje envanteri, dört klasör, eski dosyaları arşive gömmek ve ilk haftanın kuralları. Zamanlı adımlar ve Obsidian, Google Drive örnekleri.
  3. 03PARA4 dkorta5 kaynakPARA'yı Yaşatmak: Haftalık Gözden Geçirme ve ArşivPARA kurulduğu gün değil, ilk ay sonunda sınanır. Haftalık gözden geçirmenin 30 dakikalık akışı, proje kapatma ritüeli, arşive taşıma kuralları ve sistemin çürüdüğünü gösteren beş işaret.
  4. 04PARA4 dkorta4 kaynakPARA'nın Sınırları: Ne Zaman İşe Yaramaz?PARA dosyaları ve eyleme dönük notları düzenlemekte güçlü; fikir geliştirmekte, uzun vadeli araştırmada ve ekip çalışmasında zayıf. Yöntemin eleştirileri ve PARA'yı Zettelkasten, Johnny.Decimal gibi yöntemlerle birlikte kullanmanın yolları.
  5. 01Zettelkasten4 dkorta4 kaynakLuhmann'ın Not Kutusu: 90 Bin Kartın HikâyesiAlman sosyolog Niklas Luhmann, yaklaşık 90 bin karttan oluşan not kutusuyla 70 civarı kitap ve yüzlerce makale yazdı. Kutunun gerçekte nasıl çalıştığı, numaralandırma sistemi ve dijital çağa taşınırken kaybolan ayrıntılar.
  6. 02Zettelkasten4 dkorta4 kaynakÜç Not Türü: Geçici, Kaynak ve Kalıcı NotlarSönke Ahrens'in modern Zettelkasten modelinde notlar üç türe ayrılır: çabuk unutulan geçici notlar, okurken alınan kaynak notları ve kendi cümlelerinle yazılan kalıcı notlar. Her birinin amacı, ömrü ve örnekleri.
  7. 03Zettelkasten4 dkileri5 kaynakTez Yazarken Zettelkasten: Zotero'dan TaslağaTürkiye'de yüksek lisans ve doktora öğrencileri için uçtan uca bir iş akışı: YÖK Tez Merkezi, DergiPark ve TR Dizin'den kaynak toplamak, Zotero'da düzenlemek, kaynak ve kalıcı notlar yazmak, notlardan bölüm taslağı çıkarmak.
  8. 04Zettelkasten3 dkorta4 kaynakNotlardan Yazıya: Kalıcı Notlardan Makale ÇıkarmakBağlantılı notlar birikti; şimdi onlardan bir blog yazısı, makale ya da sunum çıkarmak gerekiyor. Konu seçmekten taslak ve düzeltmeye, notları metne dönüştürmenin beş adımlı yolu ve boş sayfa korkusunun neden kaybolduğu.
  9. 01Bilim4 dkorta6 kaynakUnutma Eğrisi ve Aralıklı TekrarEbbinghaus 1885'te kendi üzerinde yaptığı deneylerle unutmanın bir eğri izlediğini gösterdi. 130 yıl sonra tekrarlanan deney, 800'ü aşkın ölçümü birleştiren meta-analiz ve bu bulgulardan doğan Leitner kutusu, SuperMemo ve Anki.
  10. 02Bilim4 dkorta5 kaynakHatırlama Pratiği: Tekrar Okumak Neden Yetmez?Kendini test etmek, aynı metni tekrar okumaktan daha kalıcı öğrenme sağlar; ama öğrenciler çoğu zaman tersini düşünür. Roediger ve Karpicke'nin deneyleri, on çalışma tekniğini karşılaştıran büyük derleme ve not sistemine hatırlama pratiği eklemenin yolları.
  11. 03Bilim4 dkorta7 kaynakZihni Boşaltmak: Bilişsel Boşaltma AraştırmalarıNot almanın bir amacı da hatırlamak zorunda kalmamaktır. Bilişsel boşaltma, genişletilmiş zihin tezi, bitmemiş işlerin zihni meşgul etmesi, 'Google etkisi' ve onun tekrarlanamayan kısmı: araştırmalar ne diyor, not sistemi için ne anlama geliyor?
  12. 04Bilim4 dkorta5 kaynakEl Yazısı mı, Klavye mi? Bir Araştırmanın Anatomisi'Elle not alan daha iyi öğrenir' iddiası 2014'teki tek bir çalışmayla yayıldı. Sonraki tekrar çalışmaları farkı büyük ölçüde bulamadı. Bir bulgunun nasıl doğduğunu, nasıl sınandığını ve not alırken asıl neyin önemli olduğunu anlatan bir vaka incelemesi.
  13. 01Türkiye5 dkbaşlangıç4 kaynakTürkçe Karakterler ve Dijital Notlar: İ, ı ve Dosya AdlarıNoktalı ve noktasız i, bozulan ZIP dosyaları, yanlış sıralanan listeler, eşleşmeyen aramalar ve Türkçe klavyede köşeli parantez: Türkçe not tutanların karşılaştığı teknik sorunların nedenleri ve pratik kurallar.
  14. 02Türkiye4 dkbaşlangıç5 kaynakSınav Maratonu İçin Bilgi Sistemi: YKS, KPSS, ALESTürkiye'de milyonlarca kişi her yıl aylar süren sınav hazırlığı yapıyor. Konu takibi, yanlış defteri, deneme analizi, aralıklı tekrar ve karışık çalışmayı tek bir sisteme bağlamak: araştırmaya dayalı, uygulanabilir bir kurulum.
  15. 03Türkiye4 dkbaşlangıç5 kaynake-Devlet'ten Garanti Belgesine: Kişisel Evrak ArşiviKimlik fotokopisi, e-Devlet barkodlu belgeler, tahlil sonuçları, faturalar, garanti belgeleri, kira sözleşmesi: Türkiye'de bir hanenin kâğıt yükünü tek bir dijital arşive çevirmek. Klasör yapısı, adlandırma, tarama, güvenlik ve yedekleme.
  16. 04Türkiye5 dkbaşlangıç5 kaynakDağınık Zihinler İçin PKM: DEHB ve Dış Destek SistemleriDikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) yaşayan yetişkinler için bilgi sistemi, bir verimlilik hobisi değil, bir dış destek yapısıdır. Yürütücü işlevler, 'eylem noktasında' destek fikri, yeni araç tutkusu ve basit kalan bir sistemin ilkeleri.
  17. 01Sistemler4 dkorta4 kaynakCODE Yöntemi: Yakala, Düzenle, Damıt, İfade EtTiago Forte'nin 'İkinci Beyin' modelinin dört adımı: neyi yakalamalı, nasıl düzenlemeli, katmanlı özetleme ile nasıl damıtmalı ve bilgiyi nasıl bir çıktıya dönüştürmeli. PARA ile ilişkisi, güçlü yanları ve eleştirileri.
  18. 02Sistemler4 dkorta4 kaynakGTD: Aklındakini Sisteme TaşımakDavid Allen'ın Getting Things Done yöntemi: beş adım, iki dakika kuralı, bağlam listeleri, haftalık gözden geçirme ve odak ufukları. Yöntemin bilişsel bilim açısından değerlendirmesi ve not sistemleriyle birlikte kullanımı.
  19. 03Sistemler4 dkorta3 kaynakJohnny.Decimal: Her Şeyin Bir Numarası VarOn alan, her alanda en fazla on kategori, her kategoride numaralı öğeler. Johnny.Decimal, klasör derinliğini sınırlayıp her şeye sabit bir adres vererek 'Nereye koymuştum?' sorusunu ortadan kaldırmayı hedefler. Kurulum, örnekler ve PARA ile karşılaştırma.
  20. 04Sistemler4 dkorta4 kaynakLYT ve ACCESS: İçerik Haritalarıyla DüşünmekNick Milo'nun 'Linking Your Thinking' yaklaşımı klasörler yerine içerik haritalarıyla (MOC) çalışır. Harita notu ne zaman açılır, ACCESS klasör yapısı neyi çözer ve bağlantılı düşünmeyi klasör düzeniyle nasıl dengelemek gerekir?
  21. 01Temel3 dkbaşlangıç3 kaynakKişisel Bilgi Yönetimi ve İkinci Beynin Temel Modeliİkinci beyin bir not deposu değildir. Hatırlama yükünü zihinden dışarı alır; bilgiyi yeniden bulmayı, bağlama yerleştirmeyi, karar vermeyi ve üretmeyi destekleyen bir çalışma sistemidir.
  22. 02Temel3 dkorta2 kaynakKişisel Bilgi Mimarisi ve PARABilgi mimarisi klasör adları değildir; her bilgi türünün sahibini, yaşam döngüsünü, geri bulunma yolunu ve bakım ritmini belirleyen bir davranış tasarımıdır.
  23. 03Temel3 dkortaDosya Adı ve Tek Kaynak DoğrusuGüvenilir bir not kasası iki şeye ihtiyaç duyar: insanın tanıyabileceği dosya adları ve her bilginin tek bir asıl sahibi.
  24. 04Temel3 dkbaşlangıç1 kaynakYakalama ve Gelen KutusuYakalama, aklına geleni düşük maliyetle güvenli bir yere taşır. Gelen kutusu ise karar verilene kadar bekleyen geçici bir kuyruktur; kalıcı bir depo değildir.
  25. 05Temel2 dkbaşlangıçGünlük Notlarla Zaman BağlamıGünlük not bir günlük tutma zorunluluğu değil; günün yönünü, geçici çalışma bağlamını, açık işleri, karar adaylarını ve öğrenilenleri zaman ekseninde tutan bir çalışma yüzeyidir.
  26. 06Temel3 dkorta2 kaynakGözden Geçirme ve Sentez DöngüsüHaftalık gözden geçirme sistemi gerçekle yeniden eşitler; aylık sentez ise günlük ve haftalık kayıtları tekrar etmek yerine uzun vadeli örüntüleri, sorunları ve yön değişikliklerini görünür kılar.
  27. 07Temel2 dkortaProje ve Alan SayfalarıProje, belirli bir sonucu üretmek için yürütülen işin kontrol sayfasıdır; alan ise bitmeyen bir sorumluluğun standardını koruyan süreklilik sayfasıdır. İkisini ayırmak görev, bilgi ve gözden geçirme akışını netleştirir.
  28. 08Temel2 dkortaKarar ve Toplantı HafızasıToplantı notu konuşmanın kaydıdır; karar kaydı ise gelecekte “neden böyle yaptık?” sorusunun asıl cevabıdır. Eylemler ve taahhütler bu iki katmandan ayrılmalıdır.
  29. 09Temel3 dkorta1 kaynakKaynak, Kitap ve Araştırma AkışıKaynak toplamak bilgi üretmek değildir. Sağlam bir akış kaynağı korur, kişisel çıkarımı ondan ayırır ve yeniden kullanılacak fikirleri projeye, kalıcı nota ya da karara taşır.
  30. 10Temel3 dkorta3 kaynakKalıcı Not, Atomik Not ve Katmanlı ÖzetlemeKalıcı not bitmiş bir belge değil; yeniden kullanıldıkça ve yeni kanıtlarla gelişen bir düşünce düğümüdür. Atomiklik yeniden kullanımın sınırını, katmanlı özetleme ise işleme emeğinin ne zaman harcanacağını belirler.
  31. 11Temel2 dkorta1 kaynakİçerik Haritası, Bağlantı ve Etiket Tasarımıİçerik haritası insanın tasarladığı bağlamsal bir dizindir; bağlantı anlam ilişkisi kurar; etiket ise filtreleme işaretidir. Aynı işi üçünün birden yapmaya çalışması gereksiz karmaşıklık üretir.
  32. 12Temel2 dkileriYAML ve Makinece Okunabilir Not KasasıYAML notu daha anlamlı yapmaz; tür, durum, tarih ve sahiplik gibi sınırlı alanları standartlaştırarak sorguların, panoların ve yapay zekâ araçlarının güvenilir veri okumasını sağlar.
  33. 13Temel3 dkileriArama, Geri Çağırma ve Anlamsal Aramaİyi bir geri çağırma tek bir arama kutusu değildir. Başlık, takma ad, üst veri, tam metin, bağlantı ağı ve gerektiğinde anlamsal benzerlik birlikte çalışır; anlamsal arama diğer katmanların yerini tutmaz.
  34. 14Temel2 dkortaGeri Bağlantı, Yetim Not ve Ağ SağlığıGeri bağlantılar, yetim notlar ve grafik görünümü içerik üretme araçlarından çok teşhis araçlarıdır. Amaç daha yoğun bir ağ değil; önemli bilginin doğru bağlama bağlı olup olmadığını ve yapısal sorunları görebilmektir.
  35. 15Temel2 dkortaBilgi Sağlığı, Borcu ve ArşivlemeBilgi borcu; bugün ertelenen sınıflandırma, bağlantı, güncelleme ve kararların ileride geri bulma maliyeti olarak geri dönmesidir. Sağlıklı bir not kasası aktif-pasif ayrımını, arşivlemeyi ve silmeyi doğal bir bakım işi olarak görür.
  36. 16Temel2 dkortaGiriş Sayfası ve Kişisel İşletim SistemiGiriş sayfası bilgi sergilemek için değil, bir sonraki doğru kararı daha az sürtünmeyle vermek için tasarlanmalıdır. Bilgi, proje, odak, takip ve gözden geçirme aynı döngüye bağlandığında ikinci beyin kişisel bir işletim sistemine dönüşür.
  37. 17Temel2 dkileri1 kaynakİkinci Beynin AnayasasıBirkaç sabit kural, onlarca klasör ve eklentiden daha değerlidir. Sistem büyürken birbiriyle çelişen tasarım kararlarını önleyen on iki maddelik kısa bir anayasa.
  38. 18Temel2 dkileriYapay Zekâ Özetlerinde Güvenlik ve İnsan DenetimiYapay zekâ düşük riskli gözlem, taslak ve öneri işlerini üstlenebilir; ama kaynağın inceliklerini kaybettiren özetler ve önemli otomatik işlemler, insan doğrulaması olmadan asıl kayda dönüşmemelidir.
  39. 19Temel3 dkileriBağlam Mühendisliği, Yapay Zekâya Hazır Kasa ve Köken BilgisiYapay zekâya hazır bir not kasası; insan için okunabilirliğin yanında makine için öngörülebilir asıl kayıtlar, sınırlı bir şema ve kaynak izi sunar. Bağlam mühendisliği ise bir iş için en çok değil, en doğru, en güncel ve en yetkili bağlamı seçer.
  40. 20Temel3 dkbaşlangıç2 kaynak30 Günde Çalışan Bir İkinci Beyinİkinci beyin ilk gün bitirilecek bir mimari proje değildir. Dört haftada küçük ama çalışan döngüler kurup gerçek kullanımla genişletmek, baştan kusursuz bir sistem tasarlamaktan daha güvenilirdir.