CODE Yöntemi: Yakala, Düzenle, Damıt, [[İfade Et]]

Nereden çıktı?

Tiago Forte, 2010’ların ortasından itibaren verdiği çevrimiçi kurslarda “İkinci Beyin Kurmak” (Building a Second Brain) adını verdiği bir yöntem geliştirdi. Yöntem 2022’de aynı adlı kitapla geniş kitlelere ulaştı (Forte, 2022). Kitabın omurgası, dört harfli bir kısaltmadır: CODE.

CODE bir araç ya da klasör yapısı değil, bir süreç modelidir. Hangi aracı kullandığından bağımsız olarak, bilginin hangi aşamalardan geçmesi gerektiğini söyler.

Yakala: “Seni rezonansa sokanı” tut

Forte’nin yakalama önerisi, “her şeyi kaydet” değildir. Tersine, seçici olmayı önerir: seni şaşırtan, işine yarayacağını düşündüğün, kişisel olarak ilgini çeken ya da sana bir şey hissettiren bilgiyi yakala (Forte, 2022). Bu ölçüte “rezonans” adını verir.

Yakalama kaynakları ve araçları:

Yakalamanın tuzağı, kolaylığıdır. Bir tıkla yüzlerce makale kaydedilebilir. Ama yakalanan her şey, daha sonra bir karar gerektirir. Toplamak ile kullanmak arasındaki fark büyüdükçe sistem ağırlaşır.

Düzenle: PARA

CODE’un ikinci adımı PARA yöntemidir: bilgiyi konuya göre değil, eyleme yakınlığına göre Projeler, Alanlar, Kaynaklar ve Arşiv’e ayırmak. Bu adımı ayrı bir dizide ayrıntılı anlattık: [[PARA nedir?]].

Forte bu adımda bir ilkeyi vurgular: düzenlemeyi erteleme, ama mükemmelleştirme de. Bir notu en uygun olduğunu düşündüğün projeye koy ve devam et. Yanlış yerleştirme, hiç yerleştirmemekten iyidir.

Damıt: Katmanlı özetleme

CODE’un en özgün katkısı, 2017’de Forte’nin blogunda tanıttığı katmanlı özetleme (progressive summarization) tekniğidir (Forte, 2017). Fikir şudur: bir notu ilk yakaladığında hemen özetlemeye çalışma. Notu her gerçekten kullandığında bir katman daha damıt.

Bu yaklaşımın mantığı, emeği kullanıma göre harcamaktır. Hiç açılmayacak bir nota özet yazmak zaman kaybıdır. Sık kullanılan notlar ise zamanla kendiliğinden rafine olur.

İfade et: Küçük çıktılar

Forte’nin son adımı, bilginin bir çıktıya dönüşmesidir: bir sunum, bir rapor, bir blog yazısı, bir e-posta, bir karar. Forte burada iki kavram önerir (Forte, 2022):

• Ara çıktılar (intermediate packets): Büyük projeler yerine küçük, yeniden kullanılabilir parçalar üretmek. Bir toplantı özeti, bir kontrol listesi, bir sunum slaydı. Bu parçalar sonraki projelerde tekrar kullanılabilir.
• Arşipel yöntemi (archipelago of ideas): Bir yazıya boş sayfayla başlamak yerine, önce ilgili notları “adalar” gibi bir taslağa yerleştirip sonra aralarını doldurmak.

Arşipel yöntemi, Ahrens’in Zettelkasten’de önerdiği notlardan yazıya geçiş sürecine çok benzer (Ahrens, 2017). İki yöntemin ortak noktası: yazma anı düşünceyi icat etme anı değil, düzenleme anıdır. Ayrıntılı bir süreç için: [[Notlardan yazıya]].

CODE ve diğer yöntemler

Eleştiriler

CODE’a yöneltilen başlıca eleştiriler:

1. Toplamaya fazla odak. Yakalama adımının kolaylığı, kullanıcıları “dijital istifçiliğe” itebilir. Forte seçici olmayı önerse de pratikte birçok kişi her şeyi kaydeder.
2. Düşünmeyi dışarıda bırakma riski. Katmanlı özetleme, notu yazarın cümleleriyle bırakmayı kolaylaştırır. Ahrens’in yaklaşımında ise not baştan kendi dilinle yazılır. İlki hızlı, ikincisi daha derin.
3. Bağlantı eksikliği. CODE, notlar arası bağlantı kurmaya Zettelkasten kadar önem vermez. Bu açığı içerik haritaları ya da bağlantılı notlarla kapatmak mümkündür.

Kimin için?

• Projeyle çalışan bilgi işçileri (danışmanlar, yöneticiler, tasarımcılar, içerik üreticileri) için CODE en pratik başlangıç noktalarından biridir.
• Araştırmacılar ve yazarlar için CODE’un düzen tarafını (PARA) Zettelkasten’in düşünce tarafıyla birleştirmek daha dengeli olabilir.
• Görev yönetiminde zorlanıyorsan, CODE’dan önce GTD’ye bakmak daha faydalı olabilir: [[GTD: Aklındakini sisteme taşımak]].