Tez Yazarken Zettelkasten: [[Zotero'dan Taslağa]]

Tez yazmanın asıl zor kısmı

Türkiye’de lisansüstü öğrencilerin çoğu tez sürecini aynı sırayla yaşar: aylarca okuma, dağınık PDF’ler, altı çizili satırlar, bir Word dosyasında birikmiş alıntılar ve sonra, teslim tarihi yaklaşırken dehşet verici bir boş sayfa.

Sönke Ahrens bu sırayı tersine çevirmeyi önerir: yazma, okumanın sonunda değil, içinde olur (Ahrens, 2017). Her okuma oturumu birkaç kalıcı not üretir; bu notlar birbirine bağlandıkça bölümlerin iskeleti kendiliğinden ortaya çıkar. Taslak aşamasında yaptığın şey sıfırdan yazmak değil, zaten yazılmış notları sıralamak ve birleştirmektir.

Not almanın öğrenme üzerindeki etkisini inceleyen eğitim psikolojisi araştırmaları da benzer bir şey söyler: notların değeri yalnızca alınmalarında değil, gözden geçirilmelerinde ve işlenmelerinde ortaya çıkar (Kiewra, 1985).

Genel mimari

Bu yapı, PARA ile Zettelkasten’i birlikte kullanmanın somut bir örneğidir: yazım süreci bir proje, düşünce ise bağlantılı notlardır. Nedenini [[PARA’nın sınırları]] yazısında tartışmıştık.

Adım 1: Kaynakları toplamak

Türkçe literatür için üç temel kaynak:

• YÖK Ulusal Tez Merkezi (tez.yok.gov.tr): Türkiye’de yazılmış yüksek lisans ve doktora tezleri. Konunda daha önce ne yazıldığını görmek için ilk durak. Bazı tezlerin tam metni yazar izniyle kısıtlıdır.
• DergiPark (dergipark.org.tr): TÜBİTAK ULAKBİM’in Türk akademik dergilerini barındıran platformu.
• TR Dizin (trdizin.gov.tr): ULAKBİM’in ulusal atıf dizini; hangi dergilerin dizinlendiğini ve makalelerin künyelerini gösterir.

Uluslararası literatür için üniversite kütüphanenin abone olduğu veri tabanları ve Google Scholar.

Zotero’ya aktarım: Zotero’nun tarayıcı eklentisi (Zotero Connector), pek çok akademik sayfadan künyeyi tek tıkla alır. Künye eksik ya da hatalı geliyorsa (Türkçe karakterlerde ya da yazar adlarında sık olur) hemen düzelt. Hatalı künye, tezin kaynakçasına aynen taşınır.

Adım 2: Atıf anahtarları

Zotero ile not kasası arasında köprü kurmanın en temiz yolu atıf anahtarı (citation key) kullanmaktır: ahrens2017, kiewra1985 gibi. Zotero için yaygın olarak kullanılan Better BibTeX eklentisi bu anahtarları her kaynak için otomatik ve tutarlı biçimde üretir.

Kaynak notunun dosya adı atıf anahtarı olur:

Kaynaklar/
  @ahrens2017.md
  @kiewra1985.md
  @yilmaz2021.md

Böylece bir kalıcı notta @ahrens2017 notuna bağlantı verdiğinde hem kaynağa bağlanırsın hem de yazım aşamasında o anahtarla atıf ekleyebilirsin. Zettlr, Zotero kaynakçasını doğrudan okuyup Markdown içinde [@ahrens2017, s. 23] biçimindeki atıfları APA gibi bir stile çevirebilir. Obsidian’da benzer işi topluluk eklentileriyle yapmak mümkündür.

Adım 3: Kaynak notu yazmak

Her okuduğun önemli kaynak için bir kaynak notu yaz. Bir makale için 10–20 dakika yeterlidir. Şablon:

---
kaynak: "@yilmaz2021"
tür: makale
okundu: 2026-09-27
---
# Yılmaz 2021 — Uzaktan eğitimde öz düzenleme

## Ana iddia (kendi cümlemle)
Uzaktan eğitimde başarıyı en çok öz düzenleme becerisi
açıklıyor; teknolojiye erişim tek başına yetmiyor.

## Yöntem
Nicel, 412 lisans öğrencisi, ölçek + regresyon.

## Benim için önemli
- s. 14: Erişim kontrol edildiğinde bile etki sürüyor.
- s. 17: Sınırlılık: tek üniversite, öz bildirim.

## Bağlantılar
- Destekliyor: [[Öz düzenleme erişimden daha belirleyici]]
- Soru: Bu, pandemi sonrası karma eğitimde de geçerli mi?

Sayfa numarası yazmayı ihmal etme. Tez savunmasında ya da düzeltme aşamasında “Bu nerede geçiyordu?” sorusu saatler kaybettirir.

Adım 4: Kalıcı notlar, yani tezin tuğlaları

Kaynak notları kaynaklara aittir; kalıcı notlar senin argümanına. Her okuma oturumunun sonunda kendine sor: “Bu okuma tezimle ilgili neyi değiştirdi?” Cevap bir kalıcı nottur.

Kalıcı notun başlığı bir iddia olsun:

• “Öz düzenleme erişimden daha belirleyici”
• “Türkçe literatürde karma eğitim çalışmaları 2021 sonrası yoğunlaşıyor”
• “Nicel çalışmaların çoğu tek kurumdan örneklem alıyor”

Son iki not, tezin literatür değerlendirmesi bölümü için altın değerindedir. Literatür bölümünü “A şunu dedi, B bunu dedi” sıralaması olmaktan çıkarıp bir argümana dönüştüren şey, bu tür örüntü notlarıdır.

Adım 5: Bölüm haritaları

Kalıcı notlar birikmeye başladığında her tez bölümü için bir harita notu aç. Harita notu, bölümün iskeletidir:

# Bölüm 2 — Literatür haritası

## 2.1 Kavramsal çerçeve
- [[Öz düzenleme üç evreli bir döngüdür]]
- [[Öz düzenleme ile motivasyon ayrı ölçülmeli]]

## 2.2 Türkiye'deki çalışmalar
- [[Türkçe literatürde karma eğitim çalışmaları 2021 sonrası yoğunlaşıyor]]
- [[Nicel çalışmaların çoğu tek kurumdan örneklem alıyor]]

## 2.3 Boşluk
- [[Karma eğitimde öz düzenleme boylamsal olarak çalışılmamış]]

Bu harita aynı zamanda danışmanınla görüşmede kullanabileceğin en net belgedir. “Şu an literatürde şunları buldum, boşluk burada” demek için bir sayfalık harita, 40 sayfalık taslaktan daha etkilidir.

Adım 6: Taslak

Harita olgunlaştığında taslak aşamasına geç. Her kalıcı notu harita sırasıyla bir paragrafa dönüştür, notlar arasına geçiş cümleleri yaz, atıfları ekle. Bu sürecin ayrıntılarını dizinin son bölümü anlatıyor: [[notlardan yazıya]].

Taslağı nerede yazacağın enstitünün şablonuna bağlıdır. Çoğu enstitü Word şablonu ister. Markdown’dan Word’e geçiş için Pandoc ya da Zettlr’in dışa aktarımı kullanılabilir; ama tez yazım kılavuzundaki biçim kurallarını (kenar boşlukları, başlık numaraları, kaynakça biçimi) son aşamada Word’de elle kontrol etmen gerekir. APA 7 kullanılıyorsa Zotero’nun APA 7 stili kaynakçayı büyük ölçüde doğru üretir; Türkçe tezlerde “ve” ile “&” kullanımı gibi enstitüye özgü farkları yine kılavuzdan kontrol et (American Psychological Association, 2020).

Yedekleme: tez kaybı gerçek bir risk

Her yıl birilerinin laptopu çalınır ya da diski bozulur. Kural basit:

• Kasa ve taslaklar en az iki yerde: bilgisayar + bulut (Google Drive, OneDrive, iCloud).
• Zotero verisi için Zotero’nun kendi senkronizasyonu ya da düzenli yedek.
• Haftada bir, tez klasörünün tarihli bir kopyası (tez-yedek-2026-09-27.zip).

Takvim önerisi

Bu takvim yüksek lisans için yaklaşık bir çerçevedir; doktorada süreler uzar ama sıra aynıdır. Asıl ilke şudur: okurken yaz, yazarken bağla.