Obsidian'da Görsel Düşünmek: Canvas mı, Excalidraw mı?

İki aracın farkı

Tek cümleyle: Canvas notları **dizmek**, Excalidraw **çizmek** içindir.

Canvas: kartlarla tahta

**Ayarlar → Çekirdek eklentiler → Canvas**'ı aç, sonra dosya gezgininde sağ tıklayıp yeni bir canvas oluştur. Dört tür kart ekleyebilirsin (Obsidian, 2026):

• **Metin kartı:** Tahtaya doğrudan yazdığın Markdown. Kasada ayrı bir not olarak durmaz.
• **Not kartı:** Kasandaki bir notun kendisi. Kartta yaptığın değişiklik nota yazılır.
• **Medya kartı:** Görsel, ses ya da PDF.
• **Web sayfası kartı:** Bir adresi tahtaya gömer.

Kartlar arasına okla bağlantı çizebilir, okun üzerine çift tıklayıp bir etiket yazabilirsin (“destekler”, “çelişir”, “önce bu”). Kartları seçip **Grup oluştur** dersen bir çerçeve içinde toplanırlar.

Canvas ile tez bölümünü planlamak

Diyelim ki tezinin literatür bölümünü yazacaksın ve kasanda otuz kaynak notun var.

1. Yeni bir canvas aç: `Bölüm 2 plan.canvas`.
2. Bölümün alt başlıklarını metin kartı olarak soldan sağa diz.
3. Her kaynak notunu ilgili başlığın altına sürükle. Dosya gezgininden tahtaya sürüklemek yeterli.
4. Birbiriyle çelişen kaynakların arasına “çelişir” etiketli bir ok çiz.
5. Hiçbir başlığa oturmayan kaynakları sağda ayrı bir grupta topla; bunlar ya bölümden çıkacak ya da yeni bir alt başlık gerektiriyor.

Tahta bittiğinde yazma sırası gözünün önündedir. Tez kasasının geri kalanı: [[Obsidian'da tez kasası]].

Canvas ile içerik haritası arasındaki ilişki

Canvas, bir [[içerik haritasının]] görsel hâli gibi çalışabilir. Ama iki farkı akılda tut: canvas içindeki oklar notların içine bağlantı olarak yazılmaz ve telefonda tahtayı düzenlemek zahmetlidir. Uzun vadede kalması gereken ilişkileri notların içine wikilink olarak da yaz.

Dosya biçimi

Canvas dosyaları açık **JSON Canvas** biçiminde saklanır (JSON Canvas, 2024). Düz metin olduğu için başka programlar da okuyabilir ve bir yapay zekâ ajanı bu dosyaları düzenleyebilir. Ajanlara bu biçimi öğreten hazır skill'ler: [[Obsidian ve yapay zekâ 2]].

Excalidraw: elle çizim

Excalidraw eklentisi, açık kaynak Excalidraw çizim aracını Obsidian'ın içine getirir. **Ayarlar → Topluluk eklentileri**'nden kurulur (Viczián, 2026).

İşe yaradığı yerler:

• Bir süreci ya da sistemi kutular ve oklarla anlatmak.
• Ders notunda bir şekli, grafiği ya da formülün mantığını eskizlemek.
• Tabletten kalemle not almak.

Obsidian'la bağlantısı güçlü: çizimin içine bir nota wikilink koyabilirsin ve bu bağlantı o notun geri bağlantılarında görünür. Bir notun tek bir başlığının altındaki bölümü de çizimin içine gömebilirsin. Çizim her kaydedildiğinde otomatik bir PNG ya da SVG kopyası üretme seçeneği de var; çizimi başka bir yerde paylaşacaksan bu işe yarar.

**Dikkat edilecek nokta:** Çizim `.excalidraw.md` uzantılı bir Markdown dosyasında durur ama çizim verisi sıkıştırılmış JSON olarak saklanır. Eklenti olmadan dosyayı açtığında metinleri görebilirsin, çizimi göremezsin. Önemli çizimlerin PNG ya da SVG kopyasını almak, eklenti bir gün çalışmazsa çizimi kaybetmemenin en basit yolu.

Görsel düzen öğrenmeye yardım eder mi?

Kavram haritası çizmenin öğrenmeye etkisini inceleyen 55 çalışmalık bir meta-analiz, haritalarla çalışan öğrencilerin bilgiyi daha iyi hatırladığını buldu (Nesbit ve Adesope, 2006). Ama önemli bir karşılaştırma daha var: öğrencilerden okuduklarını kavram haritasıyla düzenlemelerini istemek, okuduklarını kaynağa bakmadan hatırlamaya çalışmaktan daha az kalıcı öğrenme sağladı (Karpicke ve Blunt, 2011).

Bu iki bulgunun pratikteki anlamı: tahtayı kaynağa bakarak doldurmak düzen sağlar ama tek başına öğretmez. Tahtayı **hafızandan** kurmaya çalış, sonra kaynaklara bakıp eksikleri tamamla. Mantığı: [[hatırlama pratiği]]. Kâğıtta zihin haritası ve diğer teknikler: [[Cornell ve not alma teknikleri]].

Ne zaman başka bir araç?

Bütün çalışma biçimin kartlar ve tahtalar üzerine kuruluysa, bu iş için tasarlanmış ayrı araçlar da var; örneğin Heptabase kart ve tahta modelini merkeze alır ama ücretlidir. Karşılaştırma: [[Obsidian ve Notion'a alternatifler]]. Çoğu kişi için ayda birkaç kez açılan bir Canvas yeterlidir.