Zotero'yu Türkçe Kurmak: APA 7, Better BibTeX ve YÖK Tez

Programı indir

Zotero'nun ana sayfası programı ücretsiz bir araç olarak tanımlar ve açık kaynak olduğunu yazar. Kurulum belgesi dosyayı indirme sayfasından almanı söyler. Mac'te indirilen `.dmg` açılır ve Zotero Applications klasörüne sürüklenir. Windows'ta indirilen kurulum programı çalıştırılır. İndirme sayfasının başlığındaki sürüm değişebilir; kurulum adımları o numarayı kullanmaz.

Aynı belge tarayıcı için Zotero Connector'ı da kurmanı söyler. İndirme sayfası Connector'ı Chrome, Firefox ve Edge için ayrı listeler; Safari eklentisinin Zotero ile birlikte geldiğini ve Safari ayarlarındaki Extensions bölmesinden açıldığını yazar. YÖK Tez Merkezi sayfasından künyenin nasıl geldiği bu kurulumun dışında, [[tez kasası]] yazısındadır.

Kurulumdan sonra güncelleme kendiliğinden gelir. Elle bakmak için Help menüsünden "Check for Updates…" seçilir. Bu menünün Türkçe etiketi kurulum belgesinde yok.

Arayüz dili

Ayarlar penceresi, Ayarlar belgesine göre Windows ve Linux'ta Edit → Settings, Mac'te Zotero → Settings ile açılır. Kısayol Ctrl ya da Cmd ile virgüldür. Türkçe arayüzde pencere başlığı "Zotero Ayarları"dır.

Dil desteği sayfası, arayüz dilinin işletim sisteminin diline uyduğunu yazar. Aynı sayfa dil değiştirmek için Preferences → Advanced → Language yolunu basar. Ayarlar belgesi, tercihler bölümünün Zotero 7 için güncellenmediğini söyler.

4 Ekim 2026'daki istemci kaynağında dil menüsü Genel bölmesindedir. Grup başlığı "Görünüm ve Dil", menü etiketi "Dil:"dir. Menü `Services.locale.requestedLocales` değerini değiştirir. "Otomatik" satırı, istenen yerel boşken işletim sisteminin dilini kullanır. `locale.js`, `tr-TR` kodunun menü adını "Türkçe" olarak verir. Gelişmiş bölmedeki "Dil ve Bölge" grubunda çift yönlü metin düzenleme kutusu durur.

APA 7 stilini ekle

Stil deposundaki dosyanın başlığı "APA Style 7th edition"dir. Kimliği `http://www.zotero.org/styles/apa`dir. Özeti, American Psychological Association yayın kılavuzunun 2020 baskısındaki yazar-tarih düzenini verir. Dosyanın güncelleme damgası 2026-02-07'dir.

Stiller sayfası ek stili şöyle kurar. Zotero ayarlarında Cite bölmesine geç. Stil Yöneticisi'nde "Get additional styles…" bağlantısına tıkla. Depoda stilin adını ara ve başlığa tıkla. Türkçe arayüzde aynı bölmenin adı "Alıntı Yap", Stil Yöneticisi'nin başlığı "Stil Yöneticisi", düğmenin yazısı "Ek Stiller İndir..."dir. Aranacak başlık dosyadaki addır: APA Style 7th edition.

Connector kuruluysa stiller sayfası, depo sitesinden de kurulabileceğini yazar. Yerel bir `.csl` dosyası Stil Yöneticisi'ndeki artı düğmesiyle eklenir. Türkçe arayüzde bu düğmenin yazısı "Dosyadan Ekle..."dir.

Cite bölmesi, Word ve LibreOffice eklentilerinin Zotero kurulurken kendiliğinden kurulduğunu yazar. Eklenti durmuyorsa aynı bölmeden yeniden kurulur.

Belge dili ve sayfa kısaltması

Word eklentisi belgesi, Zotero sekmesindeki Document Preferences penceresinin belgeye özel ayarlarını sayar. Birincisi alıntı stilidir. İkincisi, alıntı ve kaynakçayı biçimlendirirken kullanılacak dildir. Türkçe arayüzde pencerenin adı "Belge Tercihleri", stil satırının adı "Alıntı Stili:"dir. Word penceresindeki dil satırının Türkçe etiketini bu belge ayrıca basmaz.

APA stil dosyası, sayfa yer belirtecini kısa etiketle basar: sayfa için `label form="short"`. Türkçe CSL yereli `locales-tr-TR.xml` bu kısa etiketi tek sayfada "s.", aralıkta "ss." olarak tanımlar. Aynı dosyada "and" terimi "ve", "et-al" terimi "vd.", "thesis" terimi "tez"dir.

APA dosyası "and" terimini `form="symbol"` ile ister. `locales-tr-TR.xml` içinde bu terimin symbol biçimi yoktur. Symbol istenip tanım yokken hangi dizginin basılacağı bu iki dosyada düz cümle olarak yazmaz. Kaynakçada "&" mi "ve" mi göründüğünü, Cite bölmesindeki Style Preview ile kendi kaydında gör. Enstitü kılavuzunun istediği bağlaç da orada kontrol edilir.

Alıntıya sayfa eklemek, Word eklentisi belgesinde iki yerde durur. Yer belirteci listesinde varsayılan "Page"dir. Arama kutusunda kaydı seçip Enter'a basmadan önce "34" yazmak da sayfa numarası ekler.

YÖK tezi, Tez kaydı

4 Ekim 2026'da Citation Style Language deposunun dosya ağacında adında yok, yükseköğretim ya da ulusal tez geçen bir stil dosyası yoktu. Ağaçta Türkiye kurumu adını taşıyan dosya `turkiye-bilimsel-ve-teknolojik-arastirma-kurumu.csl` idi. Başlığı "TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) (Türkçe)"dir. Özeti, APA biçiminin TÜBİTAK proje başvurusuna göre değiştirilmiş hâli olduğunu söyler ve 2018-11-15 damgasını taşır. Özet bir proje başvurusunu anlatır.

YÖK tezini basacak stilin adı, enstitünün yazım kılavuzundadır. Kılavuz APA 7 diyorsa Stil Yöneticisi'nde aranacak başlık "APA Style 7th edition"dir. Kılavuz başka bir ad diyorsa o ad depoda aranır. Depoda yoksa stiller sayfası yeni stil istemenin yolunu ve örnek künyelerin biçimini yazar.

Eser türleri sayfası Thesis türünü, bir derece için verilen tez olarak tanımlar. Türkçe arayüzde bu türün adı "Tez"dir. Rapor ve tez alanları sayfada ikidir:

Başlık alanı cümle düzeninde girilir. Dil alanı için sayfa iki harfli dil kodu ve iki harfli ülke kodu ister; verdiği örnekler en-US ve de-DE'dir. Türkçe bir tezin kodu, aynı örüntüyle ve Türkçe yerelin dosya adıyla `tr-TR`dir. Dil alanı, başlığa İngilizce başlık düzeni uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Yazar, kişi adlarında soyad ve ad olarak iki kutuya girilir. Türkçe arayüzde bu yaratıcı türünün adı "Yazar"dır.

Sayfa, URL alanını eserin tam metnine erişilen adres için tanımlar. Katalog kaydı ve özet bağlantısının bu alana konmayacağını da yazar. Bir YÖK Tez Merkezi sayfasının tam metin mi katalog kaydı mı sayılacağı bu sayfada yoktur. URL kutusuna o adres, sayfadaki bu kurala göre konur.

"Yüksek lisans tezi" ve "doktora tezi" dizgileri eser türleri sayfasının örnekleri arasında yoktur. Tür kutusuna hangisinin yazılacağı enstitü kılavuzundadır. Kutu, belgedeki İngilizce örneklerle de doldurulabilir; basılan kaynakçayı Style Preview'da kılavuzla yan yana koy.

Better BibTeX

Better BibTeX kurulumu belgesi şunu yazar. Son sürümün `.xpi` dosyasını indir. Firefox kullanıyorsan dosyaya sol tıklamak yetmez; sağ tıkla kaydet. Sonra Zotero'da:

1. Ana menüde Tools > Plugins
2. Plugins'i seç
3. Sağ üstteki dişliden Install Plugin From File…
4. İndirdiğin `.xpi` dosyasını seç ve Install

Zotero'nun Türkçe arayüzü Tools menüsünü "Araçlar" diye çevirir. Plugins ve Install Plugin From File dizgelerinin Türkçe karşılığı Better BibTeX kurulum sayfasında yok. Eklenti kurulduktan sonra yeni sürümlere kendisi geçer.

Ayarlar, Zotero tercihlerinde "Better BibTeX" sekmesindedir. Atıf anahtarı belgesi aynı yere Zotero tercihlerinden ya da eklentiler bölmesindeki Better BibTeX Preferences düğmesinden de gidileceğini yazar.

Varsayılan anahtar formülü `auth.lower + shorttitle(3,3) + year`dir. Belge bunu şöyle açar: ilk yazarın soyadı, boşluksuz ve küçük harf; başlığın ilk üç sözcüğü; yayın yılı; çakışırsa a, b, c soneki. Formülü değiştirmek var olan anahtarları kendiliğinden yenilemez. Yenilemek için kayıtlar seçilir, sağ tıkla BBT → Refresh seçilir.

"Force citation key to plain text" kutusunun varsayılanı açıktır. Sayfa, varsayılan formülden ayrılınca anahtarda ASCII dışı harf kalabileceğini ve bu kutunun bütün anahtarlara `fold` uyguladığını yazar. Türkçe harflerin tek tek hangi Latin harfine katlandığı o sayfada tablolanmaz.

Anahtarın Obsidian dosya adına ve güncellenen `tez.bib` dosyasına bağlanması [[tez kasası]] yazısındadır.

Kurulumda duran yer

Genel bölmesinde Dil menüsü Türkçe'yi gösterir. Alıntı Yap bölmesinde Stil Yöneticisi "APA Style 7th edition" satırını listeler. Bir YÖK tezi Tez türündedir; Tür ve Üniversite doludur. Better BibTeX eklentisi yüklüdür ve yeni bir kayıtta anahtar, varsayılan formüle göre durur. Word'de Belge Tercihleri, stili ve belge dilini gösterir. Basılan "&" ya da "ve", Style Preview ile enstitü kılavuzunun yanına konur.