Beynimiz Neyi Not Alacağına Nasıl Karar Veriyor? Metamemory ve Dışsal Hafıza

Belleğin üzerinde bir karar katmanı var

Bir toplantıda söylenen her cümleyi yazmazsın. Bazı şeyleri kaydedersin, bazılarını kafada tutacağını düşünürsün, bazılarını önemsiz bulursun.

Bu seçimlerin arkasında iki ayrı soru vardır:

1. Bunu hatırlayabilir miyim?
2. Hatırlamazsam maliyeti ne olur?

Metamemory, kendi belleğimizin nasıl çalıştığına ilişkin bilgi ve yargıları ifade eder.

Gerçek kapasite ile algılanan kapasite aynı değil

Risko ve Dunn'ın 2015 çalışması, insanların kısa süreli hafıza görevinde dışarıya bilgi aktarma davranışlarını inceledi.

Offloading miktarı yalnız objektif bellek kapasitesiyle değil, kişinin **kendi kapasitesine ilişkin algısıyla** da ilişkiliydi.

Bu ayrım önemlidir. İki kişi aynı performans kapasitesine sahip olsa bile biri hafızasına daha az güvenip daha fazla not alabilir.

Benzer biçimde, kendine gereğinden fazla güvenen biri kaydetmesi gereken bilgiyi kaydetmeyebilir.

Metamemory neden hatalı olabilir?

Koriat'ın cue-utilization yaklaşımı, öğrenme yargılarımızın doğrudan geleceği görmediğini; çeşitli ipuçlarından çıkarım yaptığını söyler.

Örneğin:

• metin akıcıysa “biliyorum” diyebiliriz,
• konu tanıdıksa hatırlayacağımızı sanabiliriz,
• yeni gördüğümüz bilgi zihinde canlı olduğu için kalıcı sanabiliriz.

Bu ipuçları bazen gelecekteki hatırlamayı gerçekten tahmin eder, bazen etmez.

PKM'nin görünmeyen problemi: neyi kaydetmeliyim?

Çoğu not uygulaması kaydetme eylemini kolaylaştırır. Ama asıl zor problem **seçim politikasıdır**.

Her şeyi kaydedersen:

• gürültü büyür,
• retrieval zorlaşır,
• review maliyeti artar.

Çok az kaydedersen:

• karar geçmişi kaybolur,
• dış bellek güvenilir olmaz,
• aynı araştırmayı tekrar yaparsın.

Daha iyi bir politika, kayıt kararını risk üzerinden vermektir.

Dört soruluk kayıt filtresi

Bir bilgiyi not sistemine koymadan önce sor:

1. **Tekrar kullanacak mıyım?**
2. **Yanlış hatırlamanın maliyeti var mı?**
3. **Başka bir yerde kolayca tekrar bulunabilir mi?**
4. **Bu bilgi başka notlarla bağlantı kuruyor mu?**

Üç ve dördüncü sorular özellikle önemlidir. İnternette kolay bulunan bir bilgi her zaman PKM'e girmek zorunda değildir; fakat kararını neden verdiğini açıklayan bağlam çoğu zaman yalnız sende vardır.

Güven puanı eklemek işe yarar mı?

Kritik bilgi için basit bir güven etiketi yararlı olabilir:

• doğrulandı,
• geçici,
• tahmin,
• yeniden kontrol et.

Bu, harici belleğin yalnız “ne biliyorum?” değil, “ne kadar güveniyorum?” sorusunu da taşımasını sağlar.

Ancak her nota karmaşık metadata eklemek yeni sürtünme yaratır. Bu alanlar yalnız hata maliyeti yüksek bilgilerde kullanılmalıdır.

Sonuç

Not alma kararı yalnız hafızanın sınırı değildir; hafıza hakkında verdiğimiz kararın da sonucudur.

İyi PKM sistemi bu metacognitive yanılgıları tamamen ortadan kaldırmaz. Ama kaydetme, doğrulama ve geri bulma kurallarıyla hataların maliyetini azaltabilir.

Sonraki bölüm: [[Google etkisi gerçekten bilgiyi değil, bilginin yerini mi hatırlamamıza yol açıyor?]]