Kavram Başına Not: Kaynaklardan Biriken Düşünce Ağı

Kitap klasörü neden yetmiyor?

Beş kitap okudun:

Books/
  Kitap A.md
  Kitap B.md
  Kitap C.md
  Kitap D.md
  Kitap E.md

Hepsinde karar verme hakkında bir bölüm var.

Altı ay sonra:

"Varsayılan seçeneklerin davranış üzerindeki etkisi hakkında ne biliyorum?"

diye sorduğunda hangi kitapta geçtiğini hatırlaman gerekir.

Kaynak merkezli yapı, bilgiyi okuma geçmişine göre düzenler.

Düşünme ise çoğu zaman kavram üzerinden ilerler.

Concept-oriented ne demek?

Andy Matuschak'ın Evergreen Notes ilkelerinden biri notların concept-oriented olmasıdır: bir not tek bir kitap veya proje yerine tekrar kullanılabilir bir kavram etrafında oluşur.

Örneğin:

Kaynak notları:

• Kitap A → default effect bölümü
• Makale B → deney sonucu
• Podcast C → ürün örneği

Kalıcı kavram notu:

# Varsayılan seçenekler davranışı etkileyebilir

İnsanlar mevcut/default seçeneği değiştirmemenin daha kolay olduğu
durumlarda default'a orantısız biçimde bağlı kalabilir.

Kanıt:
- [[Kaynak A]]
- [[Makale B]]

Sınırlar:
- [[Default etkisi her bağlamda aynı değildir]]

Uygulamalar:
- [[Onboarding varsayılanları]]

Yeni kaynak geldiğinde aynı düşünce düğümü gelişir.

Kitap notunu çöpe atmıyoruz

"Kitap başına not tutma" demek değil.

Kitap notu kaynak katmanında değerlidir:

• bibliyografik bilgi,
• bölüm özeti,
• alıntılar,
• okuma geçmişi,
• yazarın argüman sırası

orada kalabilir.

[[Kaynak notu ile kalıcı not]] ayrımı tam olarak bunu çözer.

Kaynak notu "bu eser ne söyledi?" sorusuna cevap verir.

Kavram notu "bu konu hakkında şu anda ne biliyorum?" sorusuna.

Aynı fikir beş kitapta geçiyorsa

Beş ayrı kopya üretme.

Her kaynak notundan aynı kavram notuna bağlantı ver.

Kitap A ─┐
Makale B ├──> Kavram Notu
Kitap C ─┤
Deney D ─┘

Bu yapı iki fayda sağlar:

1. Kanıtlar birikmeye başlar.
2. Kaynaklar birbirleriyle karşılaştırılabilir.

Bir kaynak diğerlerine karşı çıkıyorsa bu da kavram notunun "Sınırlar / karşı kanıt" bölümüne girer.

Başlık neden iddia olmalı?

"Kişisel bilgi yönetimi" çok geniş bir kavram.

"Bağlantılı notlar farklı projeler arasında yeniden kullanılabilir" daha net.

Bu nedenle concept-oriented not, yalnız noun-based konu sayfası olmak zorunda değildir.

[[Not başlıkları API gibidir]] yaklaşımında başlık çoğu zaman kavram hakkında taşıdığın iddiayı ifade eder.

Bu not başka yazıların içinde daha doğal kullanılabilir.

Kavram notu ne zaman açılır?

Her terim için ayrı dosya açmak zorunda değilsin.

Bir kavram şu koşullardan birini karşılıyorsa ayrı nota değer olabilir:

• birden fazla kaynakta tekrar ediyor,
• farklı projelerde kullanılıyor,
• hakkında kendi yorumun oluşuyor,
• başka notlarla anlamlı ilişkiler kuruyor,
• zamanla güncellenecek.

Tek seferlik sözlük tanımı için ayrı evergreen note gerekmeyebilir.

Wikipedia gibi ansiklopedi kurma tuzağı

Concept-oriented yaklaşım yanlış uygulanırsa kullanıcı her gördüğü kavramı tanımlamaya başlar:

• API nedir?
• Psikoloji nedir?
• Pazarlama nedir?
• Not nedir?

Sonuç kişisel bilgi sistemi değil, zayıf bir ansiklopedi olur.

Kendi not sisteminin amacı dünyadaki her kavramı açıklamak değildir.

Sana **düşünürken ve üretirken tekrar lazım olan** kavramları geliştirmektir.

Projelerle bağ

Kavram notu proje dışı yaşar ama projelerde kullanılır.

Örneğin "Varsayılan seçenekler..." notu:

• bir onboarding tasarımında,
• bir fiyat sayfasında,
• bir davranış bilimi makalesinde

yeniden kullanılabilir.

Projeler biter.

Kavram notu, doğruysa ve işe yarıyorsa yaşamaya devam eder.

Basit dönüşüm

Son okuduğun üç kitap notunu aç.

Aynı veya yakın fikrin en az iki kaynakta geçtiği yerleri bul.

Yeni bir kavram notu aç:

1. iddiayı kendi cümlenle yaz,
2. iki kaynağı bağlantıla,
3. aralarındaki farkı belirt,
4. hangi projede kullanılabileceğini ekle.

Bir kitap daha okuduğunda aynı konuya geri dönersen sistem artık kaynak koleksiyonundan **biriken düşünce ağına** dönüşmeye başlar.

Kaynak merkezli bilgi neden parçalanır?

Aynı kavram beş farklı kitapta geçebilir.

Kitap notları:

Atomic Habits.md
Thinking Fast and Slow.md
Design of Everyday Things.md
Hooked.md
Nudge.md

Kullanıcı "default effect hakkında ne biliyorum?" diye sorduğunda bu beş dosyanın hangisinde olduğunu hatırlamak zorundadır.

Kavram odaklı model:

`Varsayılan seçenekler davranışı etkileyebilir.md`

notuna bu kaynakların ilgili parçaları bağlanır.

Bu değişiklik bilginin organizasyon eksenini:

**nereden okudum?**

sorusundan:

**ne hakkında düşünüyorum?**

sorusuna çevirir.

Kaynak notları yine gereklidir

Kavram odaklı sistem kaynağı yok etmez.

İki katman birlikte:

Source layer

Bir kitabın bağlamını korur.

Concept layer

Birden fazla kaynağı aynı iddia çevresinde sentezler.

Bu yapı research workflow için çok güçlüdür.

Kaynak:

"Yazar X bunu söylüyor."

Kavram:

"X, Y ve Z kaynakları birlikte düşünüldüğünde şu sınır ortaya çıkıyor."

Sentez ikinci katmanda oluşur.

Kavram notu sözlük maddesi değildir

Zayıf:

# Cognitive Load

Cognitive load, çalışma belleğine binen yüktür.

Bu tanım internette zaten bulunabilir.

Daha kişisel ve kullanılabilir:

# Gereksiz bilişsel yük kullanıcıdan ürün durumunu hatırlamasını beklediğinde artabilir

...

Bu not senin gerçek işlerinde kullanabileceğin iddiayı taşır.

PKM sisteminin amacı Wikipedia kopyası üretmek değildir.

Bir kavramın birden fazla iddiası olabilir

"Working memory" tek bir dev notta şunları içerebilir:

• kapasite,
• interference,
• chunking,
• UI etkisi,
• eğitim etkisi.

Bu durumda konu notu büyür.

İki katman:

**Working Memory MOC**

altında:

• "Çalışma belleği kapasitesi sınırlıdır"
• "Chunking işlevsel birimleri bir araya getirir"
• "Arayüz dışsal hafıza sağlayabilir"

gibi ayrı iddia notları.

Konu haritası ve kavram iddiaları birlikte kullanılabilir.

Yeni kaynak geldiğinde ne yapılır?

Diyelim üçüncü araştırma mevcut kavram notuna karşı çıkıyor.

Üç seçenek:

İddiayı daralt

"X her zaman Y yapar" → "X belirli koşullarda Y ile ilişkilidir."

Karşı kanıt ekle

Notun "Sınırlar" bölümüne.

Yeni ayrım oluştur

Aslında iki farklı fenomen karışmış olabilir.

Bu süreç kavram notunun evergreen hale gelmesini sağlar.

Kaynak sayısı arttıkça not yalnız uzamaz; kapsamı daha doğru olur.

Kavram notu ile MOC farkı

Kavram notu:

**bir düşünceyi açıklar.**

MOC:

**bir düşünce alanında rota kurar.**

"Atomicity" tek kavram notu olabilir.

"Zettelkasten" MOC:

• atomicity,
• structure notes,
• source notes,
• Folgezettel

gibi birçok kavrama bağlanabilir.

İkisini tek dosyada tutmak küçük sistemde sorun olmayabilir; büyüdükçe görevleri ayırmak navigasyonu kolaylaştırır.

Kavram odaklı not ve tags

Her kavram için `#concept-name` tag oluşturmak duplicate sınıflandırma üretebilir.

Not zaten:

`[[Cognitive Offloading]]`

bağlantısına sahipse aynı ilişki için `#cognitive-offloading` etiketi gerekli olmayabilir.

Tag'i workflow için kullan:

• `#review`
• `#draft`

Kavramsal ilişkiyi link taşısın.

Bu zorunlu kural değil; bakım maliyetini azaltan bir tercih.

Kavram notu ne kadar genel olmalı?

Çok genel:

"Psikoloji"

Tekrar kullanımı düşük.

Çok dar:

"2026-10-05 tarihinde okuduğum makaledeki üçüncü paragrafın ikinci iddiası"

Kaynağa aşırı bağlı.

İyi sınır, bağımsız ama bağlamlı bir bilgi yapı taşıdır.

Test:

**Bu notu üç farklı projede aynı anlamla kullanabilir miyim?**

Evetse iyi bir kavram sınırı olabilir.

Bir kavramın adını değiştirmek

Başlangıçta:

"AI memory"

sonra:

"Agent memory"

sonra:

"Uzun süreli ajan hafızası kullanıcı profilinden ayrı tutulmalıdır"

şeklinde gelişebilir.

Başlık değişimi doğal.

Kalıcı slug veya alias kullanarak eski bağlantıları koru.

Kavramın adı düşünce olgunlaştıkça netleşir.

Kavram çakışması

İki terim aynı şeye yakın görünebilir:

• progressive summarization,
• summarization,
• distillation.

Hemen ayrı not açmak yerine önce ayrımı yaz.

"Progressive Summarization, özetlemenin kademeli kullanım odaklı özel bir workflow'udur."

Bu cümle iki kavramın sınırını belirler.

Sınır net değilse ayrı dosya açmak yerine mevcut not içinde çalışmak daha güvenlidir.

Kaynaklar arası sentez örneği

Kaynak A: Tags esnek multiple classification sağlar.

Kaynak B: Bazı PIM çalışmalarında kullanıcılar folder'ı pratikte daha çok tercih etmiş.

Kaynak C: Wikilink anlamsal ilişki kurabiliyor.

Kalıcı kavram notu:

"Organizasyon mekanizması yalnız teorik esneklikle seçilmemelidir; geri bulma davranışı ve ilişki türü de modele dahil edilmelidir."

Bu cümle hiçbir kaynağın doğrudan özeti değildir.

Kaynakların birlikte okunmasından çıkan sentezdir.

Kavram notlarını projeye çekmek

Aktif proje sayfası:

"Nitorel Not Alma Sistemleri"

İlgili kavramlar:

• [[atomik-notlar-ne-kadar-kucuk]]
• [[moc-klasor-yerine-harita]]
• [[kaynak-notu-kalici-not-ayrimi]]

Proje bittiğinde bu kavramlar kaybolmaz.

Bir sonraki yazı dizisinde tekrar kullanılabilir.

Kavram odaklı notların ekonomik değeri burada oluşur.

Kavram notlarının aşırı üretimi

Her yeni kelime için not:

• API,
• JSON,
• browser,
• note,
• file,
• project.

Sistem ansiklopediye döner.

Kural:

Yeni kavram notu şu koşullardan en az ikisini karşılasın:

• iki farklı kaynakta çıktı,
• iki projede kullanıldı,
• başka notlarla ilişki kuruyor,
• hakkında kendi iddian oluştu,
• zaman içinde güncellenecek.

Bu filtre not sayısını amaçsız büyümekten korur.

Concept map ile concept note

Concept note tek düğüm.

Concept map düğümler arasındaki ilişki modelidir.

Örneğin:

Capture → Processing → Permanent → Output

bir concept map olabilir.

Her aşamanın ayrıntısı ayrı concept note'ta yaşar.

Harita bütün, not parçadır.

Başarı testi

Bir konu hakkında yeni yazı hazırlarken:

• kitap notlarını tek tek mi tarıyorsun,
• yoksa kavram notları zaten kaynakları bir araya getiriyor mu?

İkinci durum oluştuğunda sistem okumaları zaman içinde biriktirmeye başlamıştır.

Kavram odaklı notun amacı daha çok dosya üretmek değil; aynı düşünceyi farklı kaynakların sınırlarından kurtarıp **tek yerde geliştirebilmektir**.