Anytype nedir? Dosya ve sayfa yerine nesneyle düşünmek

Bu dizi Anytype'ı temel kavramlardan gerçek sistem kurmaya doğru ilerletir. İlk üç bölüm giriş, nesne-tür-özellik modeli ve API/MCP kapısını açıyor; sonraki bölümler [[sözlük]], [[Channel/Space sınırı]], [[Property]], Query, Collection, View ve gerçek kullanım sistemlerine ilerliyor. Anytype dosya ya da sayfa yerine nesneden başlar. Belge ve tahtadan başlayan [[AFFiNE]] ayrı bir dizide.

Altı kavram

Overview sayfası Anytype'ı bir ev benzetmesiyle anlatır (Anytype, Overview):

Belgenin kilit cümlesi nesneler hakkındadır: Anytype'taki belgeleri ve dosyaları klasör ağacı yerine bir ağ gibi düşün. Nesneler bağlantılarla birbirine tutunur.

Tür, özellik ve nesneden nesneye giden bağ [[ikinci bölümün]] konusu. Bu sayfa önce kapıyı açar: kasa ve anahtar.

Kasa ve anahtar

Vault sayfası, kasanın cihazında duran şifreli bir kap olduğunu yazar. Kasanın anahtarı kimsede yoktur, Anytype'ta da yoktur. Veri, kendi cihazların arasında bile eşitlenmeden önce cihazda şifrelenir (Anytype, Vault).

Kasayı ilk kurduğunda bir **anahtar** alırsın. Key sayfası anahtarı şöyle tarif eder (Anytype, Key):

• 12 kelimelik bir ifadedir; değiştirilemez, sıfırlanamaz.
• Cihazında üretilir, Anytype'a gönderilmez.
• E-posta ve şifrenin yerini tutar. Yeni bir cihazda her girişte bu anahtar gerekir.
• Kelime listesi BIP-39 standardını izler; yazım hatasını yakalayan bir sağlama içerir.

Belgenin en net uyarısı da buradadır: anahtarı kaybedersen ve bütün cihazlarda oturumun kapanmışsa kasanı kurtarmanın bir yolu yoktur. Kasa durur, ama içini kimse açamaz. Anytype da açamaz.

Anahtarı bulmak için profiline tıklarsın, sol menüde **Login Key**'i seçersin, göz simgesiyle 12 kelimeyi görürsün. Belge anahtarı kâğıda yazmayı önerir. Dijital saklayacaksan en azından bir şifre yöneticisi kullan. Obsidian kasası için benzer bir yedek düzeni: [[şifreleme ve yedekleme]].

Kanallar

Channels sayfası kanalı kasanın içindeki, kendi kilitli kapısı olan oda diye anlatır. Her kanalın kendi nesneleri, kendi kenar çubuğu ve kendi üyeleri vardır. Bir kanalda tanımladığın tür ve özellik başka kanala geçmez (Anytype, Channels).

Kanalın açılış sayfası (Home) üç şeyden biri olabilir:

Kişisel not sistemi için belge Page'i önerir. Home'u sonradan **Channel Settings > General > Homepage** yolundan değiştirebilirsin.

Eşitleme ve yedek

Sync & Backup sayfası üç şey sayar (Anytype, Sync & Backup):

1. Her şey yereldir. İçerik ve erişim anahtarı cihazında üretilir; uygulama internetsiz de çalışır.
2. Eşitleme uçtan uca şifrelidir. Anytype Network, belgenin deyişiyle "kör bir aracı"dır: güncellemeyi cihazların arasında taşır, içeriği okuyamaz.
3. Kurtarma içeridedir. Anytype Network şifreli bir uzak yedek tutar; onu yalnız senin anahtarın açar.

Ücretsiz depolamaya yalnız dosyalar (görsel, video) sayılır. Nesneler sınıra girmez. Sınırı aşarsan uygulama çalışmaya devam eder; yalnız yeni dosyalar cihazlar arasında eşitlenmez. Yedek sunucuları Avrupa Birliği'ndeki veri merkezlerindedir.

Varsayılan Anytype Network'ün yanında iki seçenek daha var: kendi sunucun (self-host) ve hiçbir sunucuya eşitlemeyen yalnız-yerel kip. Farkları [[local-first]] yazısında, kurulum yükü [[kendi sunucunu kurmak]] yazısında.

Belgenin ayrıca uyardığı bir şey var: Anytype veri klasörünü Dropbox, OneDrive, Google Drive gibi eşitlenen bir klasöre koyma. Anytype yerelde SQLite veritabanları kullanır; eşitleme araçları bu dosyalara dokunduğunda veritabanı bozulabilir.

Dışa aktarma

Import & Export sayfası, içe ve dışa aktarmanın yalnız masaüstünde olduğunu yazar. Bir kanalı dışa aktarırken biçim seçersin (Anytype, Import & Export):

Sohbetler ve tartışmalar dışa aktarılmaz; her üyenin kendi şifreleme anahtarına bağlıdırlar. Paylaşılan kanalda "atanan" ya da "oluşturan" gibi üyeye bağlı özellikler, başka kanala aktarıldığında doğru kişiyi göstermeyebilir.

Ücret

Memberships sayfası ücretsiz bir katman ve birkaç ücretli plan yazar. Ücretli planlar depolama sınırını büyütür, sınırsız paylaşılan kanal açar ve web yayını için bir **ANY ID** verir. Güncel fiyat ve sınırlar için belge anytype.io/pricing sayfasına yönlendirir. Öğrenci ve öğretim üyelerine yüzde 50 indirim vardır (Anytype, Memberships).

Üyeliği yenilemezsen paylaşılan kanalların üyeleri silme ya da dışa aktarma seçeneğini görür. Şifreli yedeklerin 30 gün sonra yedek sunucusundan silinir.

Kısa kart