Anytype sözlüğü: Channel, Object, Type, Property, Query, Collection ve View

[[Anytype nedir?]] yazısı kasayı ve nesne modelini açtı; [[nesne, tür ve ilişki]] yazısı Type ile Property arasındaki bağı gösterdi. Bu sayfa ise dizinin sözlüğü: sonraki bölümlerde aynı kelimeleri aynı anlamda kullanacağız.

Önce en büyük sınır: Vault ve Channel

Anytype'ın Overview sayfası sistemi ev benzetmesiyle anlatır. **Vault** evdir; **Channel** odadır (Anytype, Overview).

Vault hesabının ve şifreli verinin en üst kabıdır. Channel ise Vault içindeki çalışma alanıdır. Güncel Channels belgesi, Channel için açıkça "also referred to as a Space" der. Bu yüzden eski yazılarda, API belgelerinde veya topluluk içeriklerinde **Space** görürsen ayrı bir kavram arama: güncel kullanıcı belgesinde aynı çalışma alanı **Channel** adıyla anlatılıyor (Anytype, Channels).

Bir Channel'ın kendi nesneleri, kenar çubuğu, üyeleri, Type'ları ve Property'leri vardır. Başka bir Channel'daki Type ve Property'ler otomatik olarak buraya taşınmaz.

Bu ayrımı ayrıntılı olarak [[Channel ve Space]] bölümünde kullanacağız.

Object: tuttuğun şey

Anytype Objects belgesinin cümlesi nettir: oluşturduğun her şey bir **Object**'tir. Sayfa, görev, proje, kişi, görsel ve tarif aynı temel modelin farklı örnekleridir (Anytype, Objects).

Klasör düzeninde ilk soru genellikle "bunu nereye koyacağım?" olur. Object modelinde nesne kendi başına var olur ve zaman içinde başka nesnelere bağlanabilir. Bir toplantı notu aynı anda bir Project'e, Person'a ve Task'a bağlanabilir; kopya oluşturmak gerekmez.

Type: bu nesne ne?

**Type**, Object'in kategorisi ve kalıbıdır. Anytype belgesi bunu cookie cutter benzetmesiyle anlatır: kalıp nesnenin hangi sınıfa ait olduğunu belirler (Anytype, Types).

Örnek:

Her Object'in bir Type'ı vardır. Type sonradan değiştirilebilir ve Anytype, Type değiştiğinde Object üzerindeki mevcut Property'leri korur (Anytype, Types).

Type'ın görevi bütün bilgiyi içine doldurmak değildir. Aynı türdeki nesnelerin ortak yapısını tanımlar.

Property: ayrıntı ve bağlantı

**Property**, Object hakkında tutulacak yapılandırılmış ayrıntıdır. Due Date, Status, Priority, Rating veya Author buna örnektir (Anytype, Properties).

Property'nin iki görevi vardır:

1. **Nesneyi tarif etmek:** Status = Reading, Rating = 5 gibi.
2. **Nesneyi başka nesneye bağlamak:** Author → bir Person Object'i, Project → bir Project Object'i gibi.

Text, Number, Date, Select, Multi-select, Checkbox, File & Media ve Object gibi farklı Property biçimleri vardır. Başka bir nesneye referans veren biçimin adı **Object**'tir.

Property konusunu uygulamalı olarak [[Property ve metadata]] bölümünde açacağız.

Query: sisteme soru sormak

**Query**, bilgi tabanına kurallı bir soru sorar ve cevabı değiştikçe kendini günceller (Anytype, Queries).

Örneğin:

• Status = Active ve Priority = High olan bütün işler.
• Son 30 günde oluşturulmuş ve idea etiketi taşıyan nesneler.
• Type'ı farklı olsa bile Genre = Science Fiction olan bütün Book, Movie ve Game nesneleri.

Query'nin önemli tarafı listenin elle tutulmamasıdır. Kuralı tanımlarsın; yeni Object kurala uyarsa sonuçta görünür.

Anytype belgesi Type'ları da yerleşik Query gibi düşünmenin mümkün olduğunu söyler. Özel Query, özellikle birden fazla Type'tan Object'i aynı kuralla toplarken işe yarar (Anytype, Queries).

Collection: elle seçilmiş grup

**Collection**, elle seçtiğin Object'lerin kabıdır. Anytype belgesi onu klasöre en yakın yapı olarak tarif eder; ancak nesneler Collection'ın içinde doğmaz ve ona bağımlı değildir (Anytype, Collections).

Aynı Object birden fazla Collection'a eklenebilir. Collection'dan çıkarmak Object'i silmez.

Query ile temel fark:

Kısa test: grubu bir cümlelik filtreyle tarif edebiliyorsan önce Query düşün. "Bunlar benim için aynı paketin parçası" diyorsan Collection daha doğal olabilir.

View: veriyi gösterme biçimi

**View**, Object'leri değiştirmeden onları nasıl gördüğünü değiştirir. Anytype'ın Views belgesi bunu görsel bir mercek olarak tarif eder (Anytype, Views).

Bir View üç parçadan oluşur:

1. **Layout:** List, Grid, Calendar, Kanban, Gallery veya Graph.
2. **Filter:** hangi Object'lerin görüneceği.
3. **Sort:** hangi sırayla görünecekleri.

Aynı Project nesnelerini bir View'da Kanban, başka bir View'da Calendar olarak gösterebilirsin. View'u silmek alttaki Object'leri silmez.

Bu ayrım önemli: **Query hangi nesneleri bulduğunu, View onları nasıl gördüğünü belirler.**

Template ve Widget nerede duruyor?

Bu iki kelime de sık geçer, ama veri modelinin merkezinde farklı görevleri vardır.

**Template**, belirli bir Type'ta yeni Object oluştururken tekrar kullanacağın başlangıç düzenidir. Başlık yapısı, bloklar ve varsayılan Property değerleri gibi başlangıç standardını taşır.

**Widget**, View veya önemli bir nesneye Sidebar'dan hızlı erişim sağlar. Anytype'ın Overview sayfası View'ların Widget'a dönüştürülebileceğini belirtir.

Yani Template yeni Object'in başlangıcını, Widget navigasyonu kolaylaştırır.

Yedi cümlede zihinsel model

Anytype'ta kaybolduğunda şu sıraya dön:

1. **Vault:** Bütün hesabım ve şifreli kabım.
2. **Channel / Space:** Bu işin çalışma ve erişim sınırı.
3. **Object:** Tuttuğum gerçek şey.
4. **Type:** Bu şeyin türü.
5. **Property:** Bu şey hakkında sorgulamak istediğim ayrıntılar ve bağlantılar.
6. **Query / Collection:** Nesneleri kuralla ya da elle bir araya getirme biçimi.
7. **View:** Aynı veriyi çalışma ihtiyacıma göre gösterme biçimi.

Bu modeli oturttuğunda Anytype'ın arayüzünü ezberlemek daha az önem taşır. Sonraki bölümde Channel sınırını; ardından Property'lerin ne zaman gerçekten işe yaradığını kuracağız.