NotebookLM (Gemini Notebook) ile Ders Çalışmak ve Tez Yazmak: Adım Adım Rehber

Önce isim ve hesap

Google, NotebookLM'in adını Temmuz 2026'da Gemini Notebook olarak değiştirdi; ürün ve mevcut defterler aynı. Bu yazıda iki adı birlikte kullanıyoruz. Aracın Obsidian'la nasıl birlikte kullanılacağı ayrı bir yazıda: [[NotebookLM mi, Obsidian mı?]]

Ücretsiz planın sınırları, Eylül 2026 itibarıyla Google'ın yardım sayfalarına göre şöyle (Google, 2026a):

Bir dönemlik ders ya da bir tez bölümü için ücretsiz plan yeter. Google bazı ülkelerde üniversite öğrencilerine bir yıllık ücretsiz yükseltme sunuyor; Türkiye'de geçerli olup olmadığını öğrenci sayfasından kontrol et. Limitler sık değiştiği için karar vermeden önce yardım sayfasına bak.

Ders çalışmak için

1. Konu başına bir defter

Bütün dönemi tek deftere yükleme. Her ders ya da her sınav konusu için ayrı bir defter aç: “Anatomi 1. vize”, “KPSS Tarih: Osmanlı kuruluş”. Kaynaklar azaldıkça cevaplar daha odaklı olur.

2. Kaynakları yükle

Ders notları (PDF, Word), hocanın slaytları, ders kitabının ilgili bölümleri, altyazılı YouTube dersleri ve web sayfaları eklenebilir. Taranmış, fotoğrafı çekilmiş notlarda metin tanınmazsa cevaplar zayıflar; mümkünse metni seçilebilir PDF kullan.

3. Önce kendin oku

Bu sıra önemli. Kaynağı hiç okumadan NotebookLM'in özetini okumak, tekrar okumaya benzer: tanıdık gelir ama kalıcı öğrenme sağlamaz. Öğrenme tekniklerini karşılaştıran geniş bir incelemede tekrar okuma ve özetleme düşük faydalı, **kendini test etme** ve **aralıklı çalışma** ise yüksek faydalı teknikler arasında yer aldı (Dunlosky ve ark., 2013).

4. NotebookLM'e seni test ettir

Asıl güçlü kullanım burası. Gemini Notebook, yalnızca yüklediğin kaynaklardan **flash kart** ve **test** üretebiliyor; testlerin uzunluğunu ve zorluğunu ayarlayabiliyorsun (Google, 2026b).

• Konuyu bir kez okuduktan sonra bir test üret ve kaynaklara bakmadan çöz.
• Yanlış yaptığın soruların kaynağına git; NotebookLM her cevabın hangi pasajdan geldiğini gösterir.
• Üç gün sonra aynı defterden yeni bir test üret.

Kendini test etmek, aynı metni tekrar çalışmaktan daha kalıcı öğrenme sağlar (Roediger ve Karpicke, 2006). Mantığı: [[hatırlama pratiği]].

5. Soruyu sen sor

“Özetle” yerine şu kalıplar daha çok işe yarar:

• “Bu konuda en sık karıştırılan üç kavramı ve aralarındaki farkı kaynaklara dayanarak açıkla.”
• “Bu slaytlardaki bilgiyi sınavda soru olarak nasıl sorarlar? Beş örnek soru yaz, cevaplarını gösterme.”
• “Benim açıklamam şu: … Kaynaklara göre eksik ya da yanlış olan ne?”

Son kalıp özellikle değerli: önce sen anlatırsın, sonra araç kontrol eder. Böylece öğrenme işini sen yaparsın.

6. Sesli özet: yolda tekrar için

Sesli özet (Audio Overview), kaynaklardan iki sunuculu bir sohbet üretir ve Türkçe de üretilebilir. Yolda ya da yürürken konuya yeniden maruz kalmak için iyidir; ama pasif dinlemedir. Sınavdan önceki son tekrarın yerine koyma.

Uzun süreli sınav hazırlığının bütün sistemi: [[sınav maratonu için bilgi sistemi]]. Tanım ve formül gibi küçük bilgiler için Anki gibi bir aralıklı tekrar uygulaması daha uygundur.

Tez yazmak için

1. Bölüm başına bir defter

Tezin her bölümü için ayrı bir defter aç ve o bölümün kaynaklarını yükle. Künyeleri ve PDF'leri Zotero'da tutmaya devam et; NotebookLM kaynak yöneticisi değildir. Tez kasası kurulumu: [[Obsidian'da tez kasası]]; Notion kullanıyorsan: [[Notion ile tez takibi]].

2. Literatür taraması için beş soru

• “Bu kaynaklar hangi noktalarda birbiriyle çelişiyor? Her çelişki için iki kaynağı göster.”
• “Bu çalışmaların yöntemlerini tablo hâlinde karşılaştır: örneklem, yöntem, ölçüm aracı.”
• “Hangi soruyu hiçbir kaynak cevaplamıyor?”
• “X kavramını bu kaynakların her biri nasıl tanımlıyor?”
• “Şu makale bu bölüm için gerekli mi, yoksa diğerlerinin söylediğini mi tekrar ediyor?”

Bu sorular sana okuma sırası ve bölüm iskeleti için ipucu verir. Cevaplardaki her iddiayı gösterilen pasaja giderek kontrol et.

3. Atıflara körü körüne güvenme

NotebookLM'in cevapları kaynağa atıflıdır ve bu, uydurma riskini genel sohbet botlarına göre azaltır. Ama sıfırlamaz: dil modelleri kaynakta olmayan ya da kaynağı yanlış aktaran ifadeler üretebilir (Ji ve ark., 2023). Kaynak göstermek, kaynağın doğru okunduğu anlamına gelmez. Tezine girecek her bilgiyi orijinal metinden doğrula.

4. YÖK'ün etik rehberi ne diyor?

YÖK, 2024'te bilimsel araştırma ve yayınlarda üretken yapay zekâ kullanımına dair bir etik rehber yayımladı (Yükseköğretim Kurulu, 2024). Rehber akademik dürüstlük, şeffaflık ve sorumluluk ilkelerine dayanıyor. Pratikte anlamı:

• Yapay zekâyı kullandıysan bunu **açıkla**; nerede ve nasıl kullandığını belirt.
• Yapay zekâ **yazar olamaz**; metnin sorumluluğu sende.
• Ürettiği bilgi ve atıfları **doğrula**.
• Kişisel ya da gizli veriyi (katılımcı verisi, görüşme dökümü) yüklemeden önce etik kurul iznini ve veri koruma kurallarını düşün.

Enstitünün ve danışmanının kuralları rehberden daha ayrıntılı olabilir. Kullanmaya başlamadan önce danışmanına hangi kullanımın kabul edildiğini sor.

Gizlilik

Kişisel Google hesabında yüklediğin kaynaklar, Google'a göre modellerin eğitiminde doğrudan kullanılmıyor. Ama bir cevaba beğen/beğenme geri bildirimi verirsen, ilgili içerik incelenmek üzere insanlar tarafından görülebiliyor. Okulunun Google Workspace for Education hesabıyla giriş yaparsan, yüklemeler ve sorular geri bildirim verilse bile insan incelemesine gitmiyor ve eğitimde kullanılmıyor (Google, 2026c). Tez verisi gibi hassas içerikler için okul hesabını tercih et.

Kısa kontrol listesi

Yapay zekâya nelerin devredilebileceği, nelerin devredilemeyeceği üzerine genel tartışma: [[yapay zekâlı ikinci beyin abartısı]].